Guida e Ushqyesve

Ushqyesit dhe ushqimet kampione

Proteinat/ aminoacidet

Aminoacidet janë “blloqet ndërtuese” për proteinat. Ekzistojnë mbi 500 lloje aminoacidesh, por vetëm 20 prej tyre shfaqen në kodin gjenetik të njeriut. Pra, kodi gjenetik i njeriut ndërtohet prej vetëm 20 aminoacidesh. Disa aminoacide që nuk marrin pjesë në ndërtimin e ADN-së sonë, jo vetëm nuk i shërbejnë asaj, por janë edhe dëmtuese si psh proteinat e grurit- gluten, gliadin etj. Proteinat janë të përfshira në çdo aspekt të jetës qelizore. Proteinat funksionojnë për të transportuar materiale nëpër membranat qelizore, organizojnë ADN-në, mbështesin lëvizjen e materialeve brenda një qelize dhe madje lëvizin jetën e tërë qelizës. Ato janë të nevojshme për rritjen dhe riparimin e indeve. Proteina është substanca më e bollshme e trupit, përveç ujit dhe ndoshta yndyrës. Ushqimet shtazore si mishi, peshku, shpendët, bulmeti dhe vezët janë të pasura me proteina. Burime të mira bimore të proteinave janë fasulet, bizelet, arrat, buka dhe drithërat e plota. Kombinimi i burimeve bimore dhe shtazore siguron një furnizim proteinik të shkëlqyeshëm.

Proteinat janë lojtarë të fundit në proceset që lejojnë një organizëm të funksionojë dhe të riprodhohet. Përdorimi i tyre në terapi mjekësore kërkon izolimin e tyre në formë të pastër. Fusha terapeutike e proteinave është rritur në mënyrë të konsiderueshme që nga prezantimi i proteinës terapeutike të parë të njeriut, insulinës njerëzore. Proteinat kanë disa përparësi ndaj ilaçeve që aktualisht mbizotërojnë në tregun farmaceutik. Proteinat janë të afta të kryejnë funksione shumë specifike dhe komplekse, gjë që është e pamundur për ilaçet me molekula të vogla. Përdorimi terapeutik i proteinave gjithashtu ka më pak të ngjarë të nxisë një përgjigje imune, pasi shumë prej tyre prodhohen natyrshëm nga trupi i njeriut. Proteinat e bazuara në antitrupa, siç janë molekulat IgG, përbëjnë pjesën më të madhe të terapive proteinike në treg. Ndërsa trupi i metabolizon proteinat e marra nga ushqimi dhe i zbërthen në aminoacide, aminoacidet mund të merren edhe si suplemente në doza terapeutike për diagnoza të ndryshme, si l-arginina, citrulina, lysina, glutamina etj. Ato shpejtojnë shërimin e plagëve, të lëkurës, të zorrëve dhe endoteliumit (enëve të gjakut) dhe çdo aminoacid ka fushën e tij ku tregon kompetenca.

Tabela e Proteinave/ Aminoacideve

Karbohidratet

Karbohidratet janë burimi kryesor i energjisë për trupin. Ekzistojnë tre lloje të ndryshme të karbohidrateve. Ato përfshijnë niseshte, sheqer dhe fibra. Niseshteja është bërë nga zinxhirë të sheqernave të vogla. Kur këta zinxhirë prishen gjatë tretjes, marrim energji. Ne marrim 4 kalori nga çdo gram niseshte (ose sheqer). Ne nuk marrim kalori nga fibrat, sepse trupat tanë nuk i prishin (metabolizojnë)  fibrat gjatë tretjes. Sheqernat nuk janë ushqime themelore. Sheqernat e rafinuara sigurojnë energji (kalori), por pa lëndë ushqyese. Për këtë arsye, sheqeri quhet një ushqim me “kalori bosh”. Embëlsirat e rastit nuk janë të dëmshme për një person të shëndetshëm, aktiv, por sheqeri i tepërt mund të çojë në prishjen e dhëmbëve. Dëme të tjera janë konfirmuar nga studimet. Burimet më të mira të karbohidrateve janë frutat dhe perimet si dhe lëngjet e tyre, pasi sheqeri i tyre natyral metabolizohet ndryshe nga sheqeri i rafinuar, për shkak të lidhjeve kimike brenda ushqimit, sidomos pranisë së lartë të fibrave. Këto lloj karbohidratesh nuk japin vetëm energji nga sheqeri, por japin edhe vitamina, minerale dhe antioksidantë, pra janë paketë ushqyese.

Burime të mira karbohidratesh janë edhe drithërat si elbi dhe tërshëra, që kanë fibrat medicinale beta-glukan, si dhe drithërat e tjera kokërr. Miellrat të prodhuar në mënyrë artizanale, me mulli guri dhe që përmbajnë krunde dhe embrionin e grurit të pashkatërruar, janë shumë ndryshe nga mielli i rafinuar dhe me rreze zero. Karbohidrate të tjera të mira janë mjalti dhe sheqeri stevia. Ndërsa sheqeri artificial, i quajtur sheqer për diabetikë, është edhe më i keq se sheqeri i bardhë. Prish funksionet metabolike dhe shkakton diabetin.

Tabela e Karbohidrateve

Yndyrnat dhe Varjat

Yndyrnat dhe vajrat (që janë yndyrna të lëngshme) janë një burim i përqendruar i energjisë. Yndyrnat në dietë janë të domosdoshme për një shëndet të mirë. Ato vënë në dispozicion disa vitamina për t’u përdorur në trup, ato mbështesin organet vitale, ato përbëjnë një pjesë të të gjitha qelizave të trupit dhe ndihmojnë në mirëmbajtjen e temperaturës së trupit. Yndyrnat gjithashtu vonojnë urinë dhe dhimbjen prej saj në stomak, sepse një përzierje ushqimore që përmban yndyrna mbetet më gjatë në stomak. Dy yndyrna të veçanta (llojet e polimeruara të omega-3 dhe omega-6) janë të nevojshme për të ndërtuar substanca rregullatore të quajtur prostaglandina. Nutricionistët bëjnë dallimin midis llojeve të ndryshme të yndyrnave dietike. Yndyrnat e ngopura zakonisht janë të ngurta në formë dhe me origjinë shtazore. Në shumë dieta tipike, yndyra e mishit është burimi kryesor. Yndyrnat e ngopura të tepërta (kryesisht gjalpi) mund të rrisin nivelin e kolesterolit në gjak, por nuk janë përcaktuese.

Shkaku kryesor ushqimor i rritjes së kolesterolit të keq në gjak  është sheqeri i shtuar i bardhë dhe niseshteja (brumërat). Si dhe yndyrnat toksike (vajrat e rafinuar nga industria dhe sidomos yndyrnat trans, ku më e njohura është margarina. Gjithashtu, inflamacioni në enët e gjakut dhe dëmtimi i endoteliumit nga shumë shkaqe, është shkaku kryesor që nxit trupin të akumulojë mballoma kolesteroli në vendet e dëmtimit, për të parandaluar gjakderdhjen. Kolesteroli është një substancë natyrale dylli, e bërë nga trupi. Ndihmon për formimin e lëngjeve tretës dhe bën punë të tjera të rëndësishme. Eshtë i pranishëm në trup, pa marrë parasysh atë që hahet. Mbani parasysh se kombinacioni i yndyrnave është i rëndësishëm. Kështu yndyrnat Omega 3 janë më lehtë të oksidueshme se Omega 6. Yndyrnat shtazore janë edhe më rezistente ndaj oksidimit. Kur hani peshk ose merrni suplement peshku, përdorni edhe vajin e susamit që ka treguar në studime se mbron Omega 3 nga oksidimi ose merrni vitaminë E natyrale suplement 200-400 IU.

Tabela e Yndyrnave dhe Vajrave

Mineralet

Mineralet janë inorganike. Kjo do të thotë se burojnë nga shkëmbinjtë, toka ose uji. Sidoqoftë, ju mund t’i thithni ato në mënyrë indirekte nga mjedisi ose nga një kafshë që ka ngrënë një bimë të veçantë. Pothuajse të gjitha ushqimet e plota, të parafinuara, kontribuojnë në marrjen e mineraleve të ndryshme thelbësore. Disa minerale janë të lehta për t’u marrë në sasitë e kërkuara nga trupi. Një përjashtim i madh është hekuri për fëmijët nën moshën 4 vjeç dhe tek vajzat dhe gratë adoleshente në vitet e lindjes së fëmijëve. Këto grupe kanë nevojë për më shumë hekur sesa mund të sigurojë një dietë normale. Hekuri ndihmon në ndërtimin e qelizave të kuqe të gjakut. Këto qeliza ndihmojnë që gjaku të bart oksigjenin nga mushkëritë në secilën qelizë të trupit. Burime të pasura të hekurit janë mishi, veçanërisht mëlçia e viçit, e verdha e vezëve dhe perimet me gjethe jeshile të errët. Të gjithë në çdo moshë kanë nevojë për kalcium. Ky mineral ndihmon në ndërtimin e eshtrave dhe dhëmbëve, dhe është i nevojshëm për koagulimin e gjakut. Burimet më të mira janë bulmeti, sardelet që mund të hahen me kocka, zarzavatet me gjethe jeshile, arrat etj. Jepet shpesh me recetë në mënyrë të ekzagjeruar dhe ndërkohë që ky është një mineral lehtësisht i plotësueshëm nga ushqimi.

Osteoporoza ose sëmundjet metabolike të kockave zakonisht nuk vijnë nga një mangësi e trupit në kalcium, por nga mungesa e kalciumit në kocka dhe prania e tij në vende të gabuara si valvulat e zemrës, veshkat (ku prodhon gurë) dhe enët e gjakut ku ndikon në artesoklerozë edhe më shumë se vetë kolesteroli. Nga mineralet që realizohen më tepër me vështirësi nga dieta është magnezi, pas tij zinku dhe seleni. Mungesa e frutave në sasitë e duhura mund të sjellë mangësi në kalium. Kaliumi nuk merret pa recetë ashtu si magnezi, zinku apo seleni. Po ashtu edhe hekuri. Mangësitë në bakër evitohen lehtë. Marrja e çokollatës së zezë jep sasi të mira të bakrit organik. Një mangësi në bor mund të jetë gjithashtu shkak për mangësinë e kalciumit në kocka. Ky mineral gjendet sidomos në mollë. Fosfori punon me kalciumin për të bërë kocka dhe dhëmbë të fortë. Një dietë që furnizon me mjaft proteina dhe kalcium, gjithashtu siguron fosfor të mjaftueshëm.

Tabela e Mineraleve

Vitaminat

Vitaminat dhe mineralet janë po aq themelore për të jetuar, sa edhe ajri dhe uji. Jo vetëm që e mbajnë trupin të shëndetshëm dhe funksional, por ju mbrojnë nga një sërë sëmundjesh. Edhe një vitaminë e vetme po t’i mungojë trupit të njeriut për një kohë, shkakton vdekjen. Vitaminat dhe mineralet gjenden së bashku, por ato janë krejt të ndryshme. Vitaminat janë substanca organike të prodhuara nga bimë ose kafshë. Shpesh quhen “esenciale” sepse nuk sintetizohen në trup (përveç vitaminës D) dhe për këtë arsye duhet të vijnë nga ushqimi. Mineralet janë elemente inorganike që burojnë nga shkëmbinjtë, toka ose uji. Sidoqoftë, ju mund t’i thithni ato në mënyrë indirekte nga mjedisi ose nga një kafshë që ka ngrënë një bimë të veçantë.

Vitaminat ndahen në dy kategori: të tretshme në ujë — që do të thotë se trupi e nxjerr jashtë tepricën e vitaminës dhe nuk e përdor atë. Janë edhe vitaminat e tretshme në dhe yndyra, ku sasitë e mbetura ruhen në mëlçi dhe indet dhjamore si rezerva. Vitaminat e tretshme në ujë janë tetë vitaminat B (B-1, B-2, B-3, B-5, B-6, B-7, B-9, dhe B-12) dhe vitamina C. Vitamet e tretshme në yndyrna janë A, D, E dhe K. Çdo vitaminë ka role specifike për të luajtur. Shumë reagime në trup kërkojnë disa vitamina dhe mungesa ose teprica e ndonjë prej tyre mund të ndërhyjë në funksionin e një tjetre. Ashtu si mineralet, edhe siguria e vitaminave nuk është e njëjtë. Disa vitamina, kryesisht ato të tretshme në ujë, janë më të sigurta. Por edhe vitaminat e tretshme në yndyrna kanë një prag të lartë toksiciteti, që do të thotë duhet të marrësh një dozë shumë të lartë si suplement dhe në një kohë të gjatë, që të shfaqet toksiciteti. Megjithatë, ato janë në përgjithësi më të sigurta se mineralet, edhe kur merren në doza qindra dhe mijëra herë mbi RDA, me përjashtim të vitaminës A. Ndërsa mineralet edhe kur merren si shtesa, nuk rriten shumë mbi dozën e RDA-së.

Tabela e Vitaminave

Uji i pastër

Uji është elementi bazë i jetës. Për të jetuar, çdo qelizë në trup duhet të lundojnë në ujë. Uji merr pjesë aktive në shumë reaksione kimike dhe është i nevojshëm për të mbartur lëndë ushqyese të tjera, për të rregulluar temperaturën e trupit dhe për të ndihmuar në eliminimin e mbeturinave. Ujin e marrim në shumë mënyra. Shumica e frutave janë rreth 90% ujë dhe konsumi i tyre ul sasinë e nevojshme për ujë të pastër. Megjithatë, pavarësisht nga pijet, frutat, supërat, çajrat që përmbajnë ujë, nuk duhet eliminuar pirja e ujit të pastër. Përdorimi bujar i ujit të pastër, kurrë nuk ka bërë ndonjë dëm. Ushtria e madhe e sëmundjeve funksionale që prekin njerëzimin janë në një pjesë të madhe për shkak të eleminimit të papërsosur të mbeturinave qelizore. Uji është agjenti më i fuqishëm për t’i shpërndarë ato nga trupi, përmes lëkurës, mushkërive, veshkave dhe zorrëve. Duhet të pini të paktën një litër ujë të pastër në ditë. Shumica prej nesh pinë vetëm gjatë vaktit dhe kur jemi të etur. Kjo mund ta zbresë përqindjen e ujit në trup në 66 ose 67%, në vend të 74% përqind, gjë që i nevojitet trupit. Kur nuk pini sa duhet ujë, nuk do të keni kurrë energjinë që ju nevojitet. Truri zvogëlohet ndërsa dehidratoheni. Duke pirë shumë ujë të pastër, ju keni aktivitet më të mirë të neuroneve dhe kimi më të mirë qelizore, dhe ju jeni në gjendje të detoksifikoni qelizat me ujë. Por uji të jetë i pastër, pa fluor, pa klor dhe kimikate.

Uji parandalon që kripërat të depozitohen padrejtësisht në organe të ndryshme dhe struktura. Është e rëndësishme që t’i japim trupit një sasi të mjaftueshme të ujit të pastër, në mënyrë që gjaku të mbahet në gjendjen e tij normale të lëngshme. Nuk ka agjent pastrimi aq të rëndësishëm. sa uji, jo vetëm për pjesën e jashtme të trupit, por për pjesën e brendshme nga koka deri te thembrat e këmbëve. Uji ul viskozitetin e gjakut, nuk e lë të ngjitet dhe trashet si keçap. Viskoziteti i gjakut, hematokriti dhe fibrinogjeni konsiderohen si faktorë rreziku për sëmundjen koronare të zemrës dhe mund të ngrihen nga dehidratimi. Pra, pini ujë mjaftueshëm, mbroni zemrën.

administrator

Related Articles

Leave a Reply

Your email address will not be published.